Sürdürülebilir Geleceğin Tehdit Altındaki Kalbi

Sürdürülebilir Geleceğin Tehdit Altındaki Kalbi: Türkiye'de Tarım, Hayvancılık ve Gıda Güvencesi Krizi
​Bir ülkenin bağımsızlığı yalnızca sınırlarında nöbet tutan askerin süngüsüyle değil, mutfağındaki tencerenin kendi toprağından çıkan mahsulle kaynamasıyla ölçülür. Bugün dünya haritasına baktığımızda, askeri teknolojide ne kadar ileri olursa olsun, gıda ve su güvenliğini ıskalayan ülkelerin küresel fırtınalarda nasıl savrulduğunu görüyoruz. Türkiye, tarihsel olarak zengin biyoçeşitliliği, geniş meraları ve bereketli topraklarıyla "küresel ölçekte kendi kendine yetebilen ender ülkelerden biri" olarak anılma lüksüne sahipti. Ancak son kırk yıldır adım adım uygulanan yanlış politikalar, bizi bugün ciddi bir gıda güvenliği ve kronik gıda enflasyonu sarmalının eşiğine getirdi.
​Bu gidişat, dün aniden ortaya çıkmadı. Hatırlayın; ömrünü Türk milletinin kültürel ve bilimsel bağımsızlığına adayan Prof. Dr. Oktay Sinanoğlu, yıllar öncesinden feryat edercesine bizi uyarmıştı:
​"Bir ülkenin dilini, eğitimini ve en egoisti tarımını ele geçirirseniz, o ülkeyi savaşmadan teslim alırsınız. Tohumunu dışarıya bağladığınız bir milletin bağımsızlığından bahsedemezsiniz."
​Keza ömrü boyunca "Milli Görüş" ve "Ağır Sanayi" hamleleriyle yerli üretimi savunan Prof. Dr. Necmettin Erbakan da meraların, fabrikaların ve tarım arazilerinin tasfiyesine karşı çıkarken şu tarihi tespiti yapıyordu:
​"Biz saman ithal eden, buğday ithal eden bir Türkiye istemiyoruz. Kendi kendine yeten, fabrikasını kuran, hayvancılığını ayağa kaldıran bir Türkiye kurmaya mecburuz. Eğer üreticiyi ezer, faiz lobisine boyun eğerseniz, milletin ekmeğini elinden alırsınız."
​Bugün geldiğimiz nokta, ne yazık ki bu vizyoner liderlerin ve uzmanların korktuğu senaryonun ta kendisidir.
​1. Demografik Büyüme Karşısında Erüyen Hayvan Varlığı (1980 - 2026)
​1980 yılından 2026 yılına uzanan süreç incelendiğinde, Türkiye nüfusunun neredeyse iki katına çıktığı görülmektedir. 1980 yılında 44 milyon olan ülke nüfusu, 2026 yılı itibarıyla 86 milyona ulaşmıştır. Bu muazzam nüfus artışı doğal olarak gıdaya, özellikle de hayvansal proteine olan talebi katlamıştır. Ne var ki, aynı dönemde hayvansal üretim verileri bu büyümeyi yakalayamamış, aksine kritik türlerde gerilemiştir:
​Sığır Varlığı: 1980 yılında 44 milyon nüfusa karşılık 16 milyon sığır bulunurken, 2026 yılında nüfus 86 milyona çıkmasına rağmen sığır sayısı yine 16 milyonda sabit kalmıştır. Kişi başına düşen sığır varlığı yarı yarıya azalmıştır.
​Koyun Varlığı: 1980'de 50 milyon olan koyun sayısı, 2026'da 44 milyona gerilemiştir. "İnsan artıyor, koyun azalıyor" gerçeği et fiyatları üzerindeki baskıyı özetlemektedir.
​Manda Varlığı: En dramatik düşüşlerden biri mandacılıkta yaşanmıştır. 1980 yılında 1 milyon olan manda varlığı, 2026'da 117 bine kadar düşmüştür. Bu durum, Türkiye'nin her 10 mandadan 8'ine sahip çıkamadığını göstermektedir.
​Keçi Varlığı: Küçükbaş hayvancılığın bir diğer sütunu olan keçi yetiştiriciliğinde de durum farksızdır. 1980'de 20 milyon olan keçi sayısı yüzde 45'e yakın bir kayıpla 2026'da 11 milyona gerilemiştir.
​2. Üretim Kaybı ve Tüketime Yansımaları
​Hayvan popülasyonundaki bu yapısal daralma, doğrudan kırmızı et üretimine ve halkın beslenme alışkanlıklarına darbe vurdu. 2023 yılında 2 milyon 385 bin ton olan kırmızı et üretimi, sadece üç yıl içerisinde 500 bin tonluk bir kayıpla 2026 yılında 1 milyon 805 bin tona gerilemiştir.
​Üretimdeki bu sert düşüş ve artan maliyetler, vatandaşın sofrasındaki et miktarını da eritmiştir. Aynı veriler doğrultusunda, kişi başına düşen yıllık et tüketimi 7-8 kiloya kadar düşmüştür. Bu oran, gelişmiş ülkelerin ve beslenme uzmanlarının önerdiği sağlıklı protein tüketim standartlarının çok altındadır. Çocuklarımızın zihinsel ve fiziksel gelişimi için hayati olan hayvansal protein, artık geniş kitleler için bir lüks haline gelmiştir.
​3. Küresel Ölçekte Gıda Enflasyonu ve Sosyal Sonuçlar
​Üretimin yetersiz kalması ve yüksek girdi maliyetleri (yem, mazot, gübre vb.), Türkiye'yi dünya genelinde gıda fiyatlarının en hızlı arttığı ülkelerden biri haline getirmiştir.
​Nisan 2025 itibarıyla OECD genelinde gıda enflasyonu yüzde 4.5 seviyesine gerilerken, Türkiye yüzde 36.1'lik gıda enflasyonuyla tüm OECD ülkeleri arasında açık ara ilk sırada yer almaktadır. Gıda enflasyonu listesinde Türkiye; Venezuela, Güney Sudan ve İran gibi ciddi ekonomik ve siyasi krizlerle boğuşan ülkelerin hemen ardından dünyada gıda enflasyonunun en yüksek olduğu ilk ülkeler arasında (yaklaşık yüzde 34.55 ile) yer almaktadır.
​Bu durumun sosyal yansıması ise ne yazık ki derin bir yoksullaşmadır. Bugün 30 milyon kişinin açlık sınırı altında bir yaşam mücadelesi verdiği gerçeğiyle yüz yüzeyiz. Aynı zamanda, kırsal nüfusun yaşlanması da geleceğe dair umutları köreltmektedir; üretici çiftçi yaş ortalaması 58'e dayanmıştır. Genç nesillerin tarımdan uzaklaşması, önümüzdeki yıllarda üretimin daha da düşebileceğinin acı bir habercisidir.
​4. Yapısal Sorun: Bütçe Tercihleri ve Çözüm Arayışı
​Tüm bu kriz tablosunun arkasında yatan temel neden, tarım sektörüne sağlanan finansal desteklerin yetersizliği ve bütçe tercihleridir. Finansal kıyaslama, devletin kaynak tahsisindeki önceliklerini çarpıcı bir şekilde ortaya koymaktadır: 2026 yılı bütçesinde faiz ödemelerine ayrılan para 2.740 milyar TL iken, tarıma ayrılan toplam bütçe sadece 168 milyar TL'dir. Tarımsal üretimi, çiftçiyi ve hayvancılığı ayağa kaldırmak için ayrılan bu bütçe, faize ayrılan payın sadece yüzde 6'sına tekabül etmektedir. Erbakan Hoca’nın yıllar önce eleştirdiği "Rantiye ekonomisi", bugün tarımımızı boğan en büyük pranga haline gelmiştir.
​Toplumsal muhalefetin ve tarım yazarlarının mevcut yönetim anlayışına yönelik, "Ne yapacağınıza ilişkin 1 yıllık plan yapın, çünkü zamanınız 1 yıllık. Sonra gerçek tarımcılar gelecek, bu meseleyi ele alacak" ifadesi, tarım politikasında radikal ve kökten bir vizyon değişimine duyulan toplumsal ihtiyacı ve sabrın son sınırını özetlemektedir.
​Son Söz: Ne Yapmalı?
​Türkiye'nin gıda egemenliğini yeniden kazanması, et ve süt ürünlerinde dışa bağımlılıktan kurtulması için acil bir "Milli Tarım ve Hayvancılık Seferberliği" ilan edilmesi zorunludur. Unutulmamalıdır ki; olası bir küresel savaş, ambargo veya büyük bir kıtlık durumunda kendi kendine yetemeyen bir Türkiye'yi çok karanlık ve felaket dolu günler bekler. Bu felaket senaryolarından korunmak için atılması gereken radikal adımlar şunlardır:
​Ahlak, Maneviyat ve Üretim Odaklı Eğitim: Tarımsal çöküşün temelinde zihniyet sorunu yatmaktadır. Eğitim sistemimiz acilen "önce ahlak ve maneviyat" esasına dayalı, milli ve üretime odaklı bir yapıya kavuşturulmalıdır. Toprağı, emeği ve helal rızkı kutsal sayan nesiller yetiştirilmeli; meslek liseleri ve üniversiteler masa başı memur değil, sahada katma değer üreten vatansever uzmanlar yetiştirecek şekilde yeniden kurgulanmalıdır.
​Üretime Dayalı Cezaevleri Modeli: Atıl duran iş gücü ve devlet arazileri verimli bir şekilde birleştirilmelidir. Cezaevleri birer tüketim merkezi olmaktan çıkarılmalı; mahkumların topluma kazandırılması, ıslahı ve ülke ekonomisine katkısı adına başta geniş ölçekli tarım ve hayvancılık faaliyetleri olmak üzere doğrudan üretime dahil edileceği entegre tesisler kurulmalıdır. Devlete ait araziler bu yolla üretime açılmalıdır.
​Bütçede Öncelik Değişimi: Tarım Kanunu'nun öngördüğü şekilde gayri sahri yurtiçi hasılanın en az yüzde 1'inin tarımsal desteklemelere ayrılması ve bu kaynağın doğrudan, aracısız şekilde çiftçiye ulaştırılması.
​Genç Çiftçi Teşvikleri: Yaş ortalaması 58 olan çiftçi profilini gençleştirmek adına kırsalda üretime katılacak gençlere hibe, vergi muafiyeti ve SGK desteği sağlanarak tersine göçün tetiklenmesi.
​Mera ve Girdi Maliyetleri Yönetimi: Yem, mazot ve gübre gibi temel girdilerde ağır sübvansiyonlar uygulanması; meraların rant kapısı olmaktan çıkarılıp korunarak hayvancılığa ücretsiz tahsis edilmesi.
​Planlı Üretim Modeli: İthalat odaklı, günü kurtaran politikalardan derhal vazgeçilerek, ülkenin nüfus projeksiyonlarına ve iklim krizine uygun kısa, orta ve uzun vadeli tarımsal üretim planlamalarının yapılması.
​Sinanoğlu’nun uyardığı o gizli esarete düşmemek, Erbakan’ın hayal ettiği o güçlü ve kendi kendine yeten Türkiye’yi yeniden inşa etmek elimizde. Türkiye, topraklarının, su kaynaklarının ve coğrafyasının sunduğu potansiyeli doğru, milli ve akılcı stratejilerle harmanladığı takdirde, halkını yeniden ucuz, sağlıklı ve sürdürülebilir gıdayla buluşturacak güce kavuşacaktır. Unutmayalım; toprağı terk eden, geleceğini terk eder.